https://github.com/temirovuz/sql_about
SQL haqida uzbekcha talqinda SQLdagi barcha kerakli buyruqlarni nima vazifani bajarishi haqida malumot va misollar keltirilgan. Hurmat bilan Temirov Muhammad :)
https://github.com/temirovuz/sql_about
mysql postgresql sql
Last synced: about 1 month ago
JSON representation
SQL haqida uzbekcha talqinda SQLdagi barcha kerakli buyruqlarni nima vazifani bajarishi haqida malumot va misollar keltirilgan. Hurmat bilan Temirov Muhammad :)
- Host: GitHub
- URL: https://github.com/temirovuz/sql_about
- Owner: temirovuz
- Created: 2024-07-28T11:32:10.000Z (almost 2 years ago)
- Default Branch: main
- Last Pushed: 2024-08-03T07:57:58.000Z (almost 2 years ago)
- Last Synced: 2025-10-08T21:37:24.966Z (9 months ago)
- Topics: mysql, postgresql, sql
- Homepage: https://temirov.uz/
- Size: 34.2 KB
- Stars: 0
- Watchers: 1
- Forks: 0
- Open Issues: 0
-
Metadata Files:
- Readme: README.md
Awesome Lists containing this project
README
> **SQL (Structured Query Language)** - bu ma'lumotlar bazasi bilan ishlash uchun mo'ljanlangan dasturlash tili.
> SQL yordamida ma'lumotla bazasida ma'lumotlarni yaratish o'zgargartirish qidirish va o'chirish mumkin.
__________
> **Ma'lumotlar bazasi (Database)** - bu ma'lumotlarni tizimli ravishda saqlash boshqarish va ulardan foydalanish uchun
> mo'ljallangan tuzilma. Ma'lumotlar bazasi yordamida katta hajmli ma'lumotlarni samarali saqlash qidirish va ulardan
> foydalanish imkoniyatini yaratadi.
____
> **SQL va MyAQL o'rtasidagi farq**
> * **SQL** — bu ma'lumotlar bazasi bilan ishlash uchun til.
> * **MySQL** — bu SQL tilini qo'llab-quvvatlaydigan ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi.
### SQL quidagicha asosiy buyruqlarni o'z ichiga oladi.
| SQL so'rovi | So'rov tarifi | Misol |
|---------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| **SELECT** | Bir yoki bir nechta jadvallardan ma'lumotlarni oladi. | **SELECT** name **FROM** users; |
| **INSERT** | Jadvalga yangi malumot qo'shadi. | **INSERT INTO** users (name, age) **VALUES** ('Muhammad', 23); |
| **UPDATE** | Jadvaldagi mavjud malumotni o'zgartiradi. | **UPDATE** users **SET** age 31 **WHERE** name = 'Muhammad'; |
| **DELETE** | Jadvaldan malumotni olib tashlaydi. | **DELETE FROM** users **WHERE** name = 'Muhammad'; |
| **CREATE TABLE** | Ma'lumotlar bazasida yangi jadval yaratadi. | **CREATE TABLE** users (id INT PRIMARY KEY, name VARCHAR(100), age INT); |
| **ALTER TABLE** | Mavjud jadval o'zgartiradi. Yangi column qoshadi yiki mavjud columni o'chiradi | **ALTER TABLE** users **ADD** email= 'temirov-muhammad@mail.ru'; |
| **DROP TABLE** | Jadvalni o'chiradi. | **DROP TABLE** users; |
| **CREATE DATABASE** | SQLda yangi ma'lumotlar bazasini yaratadi | **CREATE DATABASE** temirov; |
| **DROP DATABASE** | Ma'lumotlar bazasini o'chiradi. | **DROP DATABASE** temirov; |
| **WHERE** | Ma'lumotlarni filtrlaydigan shartlarni belgilash uchun ishlatiladi. | **SELECT** name **FROM** users **WHERE** age > 20; |
| **ORDER BY** | Ma'lumotlarni tartiblash uchun ishlatiladi. | **SELECT** name **FROM** users **ORDER BY** name ASC-DESC; |
| **GROUP BY** | Maa'lumotlarni guruhlash uchun ishlatiladi. COUNT, SUM, AVG, MAX, MIN bilan birgalikda qo'llaniladi. | **SELECT** name **COUNT(*) AS** count_users **FROM** users **GROUP BY** name; |
| **HAVING** | klauzasi agregat funksiyalar COUNT, SUM, AVG, MAX, MIN yordamida hisoblangan qiymatlar asosida filtr qo'yish imkonini beradi. | **SELECT** name **COUNT(*) AS** count_users **FROM** users **GROUP BY** name **HAVING COUNT(*) > 1**; |
| **INNER JOIN** | Ikki jadvalni umumiy ustunlar bo'yicha birlashtiradi va faqat mos keladigan qatorlarni qaytaradi | **SELECT** users.name, orders.amount **FROM** users **INNER JOIN** orders **ON** users.id = orders.user.id; |
| **LEFT JOIN** | Birinchi jadvaldagi barcha qatorlarni qaytaradi va ikkinchi jadvaldan mos keladigan qatorlarni qaytaradi. | **SELECT** users.name, orders.amount **FROM** users **LEFT JOIN** orders **ON** users.id = orders.user.id; |
| **RIGHT JOIN** | Ikkinchi jadvaldagi barcha qatorlarni qaytaradi va birinchi jadvaldan mos keladigan qatorlarni qaytaradi. | **SELECT** users.name, orders.amount **FROM** users **RIGHT3 JOIN** orders **ON** users.id = orders.user.id; |
| **CROSS JOIN** | Ikkala jadvaldagi har bir qator kombinatsiyasini qaytaradi (Kartezian mahsuloti). | **SELECT** users.name, sciences.name **FROM** users **CROSS JOIN** sciences; |
| **FULL OUTER JOIN** | Birinchi va ikkinchi jadvallardagi barcha qatorlarni qaytaradi. | **SELECT** users.name, orders.amount **FROM** users **FULL OUTER JOIN** orders **ON** users.id = orders.user.id; |
| **UNION** | Birlashtirilgan natijalar to'plamida faqat noyob (distinct) qatorlarni qaytaradi. | **SELECT** name, birthday **FROM** users **UNION SELECT** name, birthday **FROM** students; |
| **UNION ALL** | Birlashtirilgan natijalar to'plamida hamma qatorlarni qaytaradi. Ikkalasidagini hammasini. | **SELECT** name, birthday **FROM** users **UNION ALL SELECT** name, birthday **FROM** students; |
| **SUBQUERY** | Subquery asosiy so'rov uchun kerakli ma'lumotlarni olishda yordam beradi va odatda SELECT, INSERT, UPDATE, yoki DELETE buyrug'ida qo'llaniladi. | **SELECT** age **FROM** users **WHERE** age = (**SELECT MAX(age)** **FROM** users); |
| **EXISTS** | Subquery natijalarining mavjudligini tekshirish va murakkab so'rovlarni bajarish uchun kuchli vositadir. | **SELECT** name **FROM** users s **WHERE EXISTS** (**SELECT 1** **FROM** students s **WHERE** u.student_id = s.student_id); |
| **ANY** | SQLda subquery natijalari bilan mos keladigan qatorlarni tanlashda foydali va moslashuvchan vositadir | **SELECT** name **FROM** users s **WHERE** student_id = **AYN(SELECT student_id** **FROM** students s **WHERE** u.grades > 80); |
| **ALL** | Subquerydan qaytarilgan barcha qiymatlar bilan solishtirish uchun ishlatiladi. | **SELECT** name **FROM** users s **WHERE** student_id = **ALL(SELECT student_id** **FROM** students s **WHERE** u.grades > 80); |
| **LIKE** | Satrlarni belgilangan shablon yoki naqshga mos kelishini tekshirish uchun ishlatiladi. Bu operator ko'pincha SELECT, UPDATE, DELETE va WHERE klauzalarida qo'llaniladi. | **SELECT** name **FROM** users **WHERE** name **LIKE** 'A%'; |
| **IN** | Biror ustun qiymatining biror to'plam yoki subquerydan qaytarilgan natijalar orasida mavjudligini tekshirish uchun ishlatiladi. | **SELECT** name **FROM** users **WHERE** name **IN**('Muhammad', 'Temur')'; |
| **BETWEEN** | Ikki chegaraviy qiymatlar oralig'ida (inclusive) joylashganligini tekshirish uchun ishlatiladi. | **SELECT** name **FROM** users **WHERE** age **BETWEEN** 20 **AND** 35; |
| **LIMIT** | So'rov natijalaridan qaytariladigan qatorlar sonini cheklash uchun samarali vositadir. | **SELECT** name **FROM** users **LIMIT** 5; |
| **OFFSET** | Natija to'plamining qaysi qatorlardan boshlab olinishi kerakligini belgilaydi.. | **SELECT** name **FROM** users **LIMIT** 5 **OFFSET** 2; |
| **TRUNCATE TABLE** | Jadvaldagi barcha qatorlarni tez va samarali tarzda o'chirish uchun ishlatiladi. | **TRUNCATE TABLE** users; |
| **CASE** | Shartli mantiqni amalga oshirish uchun ishlatiladi. U shartlar asosida turli natijalarni qaytarishga imkon beradi. | **SELECT** name, grades **CASE WHEN** grades = 5 **THEN** 'Excellent' **CASE WHEN** grades = 4 **THEN** 'Good' **ELSE** 'Bad' **END FROM** students; |
> **SQLda** foydalanuvchi tomonidan aniqlangan **funksiyalar (user-defined functions, UDF)** yordamida ma'lum bir
> hisob-kitob yoki operatsiyalarni qayta-qayta bajarish uchun kod yozish mumkin. Bu funksiyalar sizga murakkab
> hisob-kitoblarni yoki ma'lumotlarni manipulyatsiya qilishni soddalashtirishga yordam beradi.
> 
> 
> 
> **View**'lar murakkab so'rovlarni **soddalashtirish** va ulardan **qayta foydalanishni osonlashtirish** uchun
> ishlatiladi. Misol uchun, ko'p jadvalni birlashtirib yoki murakkab shartlar bilan filtrlaydigan so'rovni har safar
> yozmasdan, bitta view orqali amalga oshirish mumkin.
> **Transaction Control Language (TCL)** SQLning bir qismi bo'lib, **transactionlarni** boshqarish uchun ishlatiladi.
> Transaction — bu bir nechta SQL buyruqlari to'plamidir, ular bitta birlik sifatida bajariladi. Transactionlar
> ma'lumotlar bazasida bir qator operatsiyalarni amalga oshiradi va ular **muvaffaqiyatli** bajarilgan taqdirda barcha
> o'zgarishlar **doimiy bo'ladi** yoki **biror xato yuz berganda** barcha o'zgarishlar **bekor** qilinadi.
> **Stored Procedure** — bu SQL buyruqlari va **mantiqiy kodlar to'plami** bo'lib, **bir marta yaratiladi** va
> keyinchalik **ko'p marta chaqirilishi** mumkin. Stored Procedurelar ma'lumotlar bazasida saqlanadi va SQL Server yoki
> boshqa DBMS (ma'lumotlar bazasi boshqarish tizimi) tomonidan bajariladi.
> **Aggregat funksiyalar** SQL'da bir nechta satrlarni **bitta umumiy natijaga birlashtirish** uchun ishlatiladigan
> funksiyalardir. Bu funksiyalar odatda **statistik** yoki **yig'indi ma'lumotlarni** chiqarish uchun ishlatiladi.
1. **COUNT()** - satrlar sonini hisoblash.
1. **SUM()** - ustundagi qiymatlar yig'indisini hisoblash.
1. **AVG()** - stundagi qiymatlar o'rtachasini hisoblash.
1. **MIN()** - ustundagi eng kichik qiymatni topish.
1. **COUNT** - ustundagi eng katta qiymatni topish.
## [🗯TELEGRAM](https://t.me/temirov)